digitale kaart Boarnsterhim  
 
 
 

Boarnsterhim in beeld

 

Welkom in Boarnsterhim

Geschiedenis Boarnsterhim

De gemeente Boarnsterhim bestaat sinds 1 januari 1984 en is geboren als gevolg van een gemeentelijke herindeling. De voormalige gemeenten Idaarderadeel, Utingeradeel en Rauwerderhem zijn destijds samengevoegd. De naam van de gemeente en de namen van de dorpen zijn Friestalig. In januari 1989 heeft de gemeenteraad daartoe besloten. Boarnsterhim dankt zijn naam aan de rivier de Boarn, wat waarschijnlijk "grens" betekent. Het laatste deel van de naam Boarnsterhim verwijst naar het oude "hem of him". Een hem was in de middeleeuwen in de Friese gebieden een binnenpolder, die natuurlijk afwaterde, maar toch omringd was door dijken om bij een dijkdoorbraak binnendringend zeewater of bij storm opgewaaid boezemwater te keren.

Rauwerderhem was ook één van deze "hemmen", die in de middeleeuwen ontstonden langs de zuidelijke rand van de voormalige Middelzee. De Rauwerderhem, rondom Rauwerd (tegenwoordig Raerd) gelegen, was de meest oostelijke van de tien hemmen die hier ooit functioneerden. Rauwerderhem hoorde bestuurijk aanvankelijk tot Idaarderadeel, maar trad voor het eerst in 1482 als zelfstandige bestuurseenheid op.

Idaarderadeel betekent letterlijk: deel van Idaard. Deel is de oud-Friese benaming voor bestuursgebied, tegenwoordig noemen we dat een gemeente. Idaard (nu Idaerd), is van dat deel het centrum. Idaerd is dus ooit de gemeentehoofdplaats geweest. Al vroeg moet het centrum van Idaarderadeel naar Grou zijn verschoven. In 1314 wordt een grietman in Idaerd vermeld. Toch was de latere hoofdplaats Grou al van belang, want in diezelfde tijd wordt de plaats op de vergadering van de grietenijen Dongeradeel, Dantumadeel, Ferwerderadeel, Leeuwarderadeel en Tietjerksteradeel vertegenwoordigd door Hayo van Growe. De kerk van Grou zou, zo is bij een arceheologisch onderzoek vastgesteld, dateert uit omstreeks 1125.

Voor de naam Utingeradeel zijn al heel wat verklaringen gegeven. De meest waarschijnlijke verklaring is: deel van degenen die aan het uiteinde, dat wil zeggen lagere gedeelte, wonen. De naam Utingeradeel zou dan moeten worden gezien in samenhang met die van de oostelijke buurgemeente Opsterland. Opsterland zou het land zijn van de hoog wonenden in de Boarnvallei en Utingeradeel het deel van degenen die in het lage stuk van de vallei wonen. Utingeradeel, met als hoofdplaats Akkrum, komt voor het eerst in 1450 in de bronnen voor.

Pas in de Romeinse tijd kwam reguliere bewoning van het gebied wat nu Boarnsterhim is voor. Toen vestigden zich aan kreken en rivierbeddingen in de omgeving van Wergea, Warten, Idaerd, Friens en Raerd mensen op terpen. Na enkele eeuwen lijkt een aantal nederzettingen te zijn ontvolkt, maar in de Karolingische tijd nam de bevolking duidelijk weer toe in het gebied. Ooit stonden er op het grondgebied van Boarnsterhim drie kloosters. Belangrijk was het Hospitaal van de Heilige Maria in Nes. Dat was een vóór 1243 gesticht huis van de Duitse Orde. Het klooster was gevestigd bij een een belangrijke brug over de Boarn, die een schakel vormde in de hoofdverbinding tussen het Friese kleigebied en de omgeving van Steenwijk. Verder was er het kort na 1400 door de Fransiscanen gestichte dubbelklooster van tertiarisen of begijnen, "Maria's huis in Bethlehem". Dit klooster lag bij Aalsum, een gehuchtje noordwestelijk van Akkrum. Tot slot was er nog het in 1478 gestichte Fransiscaner klooster te Engwerd onder Poppenwier. De drie kloosters zijn in 1580, bij de overgang naar de Reformatie opgeheven.

De "Friese vrijheid" ging aan het einde van de vijftiende eeuw ten onder. Een burgeroorlog tussen "Schieringers" en "Vetkopers" teisterde meer dan een eeuw de Friese landen. Het gebied van Boarnsterhim lag uiterst strategisch tussen de steden Sneek en Leeuwarden en het district Oostergo, waar de stad Groningen vaste voet probeerde te krijgen. De daaropvolgende eeuwen verliepen betrekkelijk rustig. Na 1600 kunnen als meest markante gebeurtenissen de werken van de bewoners in het landschap worden beschouwd. Zo is het Grote of Wargastermeer drooggelegd in het begin van de 17e eeuw. Later heeft de mens ook land in water omgezet. Dat gebeurde door de veenderij in de omgeving van Terherne, achter Aldeboarn en is in het oosten van de gemeente op deze manier het natuurgebied de Alde Feanen en het Princenhof ontstaan. De Alde Feanen is inmiddels uitgeroepen tot nationaal park.

In de musea c.q. oudheidkamers in Boarnsterhim kunt u verder sneupen in de geschiedenis van de gemeente.

Wapen Boarnsterhim

wapen boarnsterhim

Omschrijving: "Gedeeld van rood en groen, met over alles heen twee schuingekruiste sleutels met de baarden boven en toegewend in de vorm van een zijdelings aangehechte baard en de ringen in de vorm van een geopende klaver, van boven vergezeld van een klaver en van onderen van een wassenaar, alles van goud. Het schild gedekt met een roodgevoerde gouden kroon, waarvan de hoofdband is ingelegd met drie rode ruitvormige en twee groene ovale edelstenen en waarop aan de voorzijde zichtbaar drie fleurons, waartussem twee stiften waarop telkens drie parels welke gehecht zijn 1 : 2".

Bron: gemeente Boarnsterhim

 

 

 



 
             
Copyright © 2006 Friesland digitaal