Dokkum in beeld

 

Welkom in Dokkum

Dokkum geniet internationale bekendheid omdat in 754 Bonifatius in de omgeving van Dokkum zou zijn vermoord.

Dokkum is een stad in de gemeente Dongeradeel en telt ongeveer 13.000 inwoners.

Dokkum ligt in de Kleistreek, in het noordoosten van de Nederlandse provincie Fryslân. Dokkum is tevens de noordelijkste stad van Nederland en is een van de Friese elf steden.

Geschiedenis van Dokkum

Over de oorsprong van de naam Dokkum zijn verschillende verklaringen in omloop. Sommigen denken aan een combinatie en samentrekking van de Friese mansnaam 'Docko' die hier een erf of 'heim/hiem' zou hebben bezeten. Anderen associëren Dokkum met 'Tockingen', dat is een 'nederzetting aan een tocht of stroom'. In een levensbeschrijving van Bonifatius door Willibald geschreven rond 852 is sprake van 'Dockinga'. Andere varianten zijn onder meer 'Villa Nocdac' en 'Dockynchirica'.

Olivier van Keulen predikte in 1214 in Dokkum de kruistocht, waar dan ook Dokkumers aan hebben meegedaan. Deze geschiedenis wordt door middel van een halve maan op het wapen van Dokkum in herinnering gebracht.

In 1298 kreeg Dokkum na Stavoren, Harlingen, Leeuwarden en Ylst als vijfde stad van Friesland stadsrechten.

In de Tachtigjarige Oorlog tegen Spanje was Dokkum een belangrijke pion in de strijd. In 1572 was de stad enkele uren in handen van de Geuzen. Dokkum werd daarvoor zwaar gestraft met de Dokkumer Furie. Na 1579, toen Dokkum zich aansloot bij de Unie van Utrecht begon een tijdperk van rust.

In vroegere jaren lag de stad in open verbinding met de zee, het Dokkumer Grootdiep. In 1597 vestigde de Fries-Groningse Admiraliteit zich in Dokkum. Vanuit hier werden allerlei zaken voor de beveiliging van de handelsvaart en oorlogvoering met Spanje op zee geregeld. Dokkum was van groot strategisch belang, wat ook blijkt uit de aanleg van de stadswallen in de jaren 1581-1582.

Toch bleef de Admiraliteit niet lang in Dokkum. Door het dichtslibben van de vaarroutes verplaatste zij in 1645 het kantoor naar Harlingen. In 1729 werd de open verbinding met de Lauwerszee definitief afgesloten door de aanleg van de Dokkumer Nieuwe Zijlen. Deze verving tevens de oude 16 eeuwse zeesluis onder de Zijl. Dokkum ontwikkelde zich steeds meer tot een op het land georiënteerde stad.

Tot 1984 was Dokkum een tevens een zelfstandige gemeente. Door een samenvoeging met de gemeenten West- en Oostdongeradeel ontstond de gemeente Dongeradeel.

Ten zuiden van Dokkum bevindt zich een bron die door de overlevering in verband wordt gebracht met (de dood van) de Frankische missionaris Bonifatius in 754 en daardoor een Rooms-Katholiek bedevaartsoord is geworden.

In Dokkum begon Fedde Sonnema zijn destilleerderij en likeurstokerij, tegenwoordig nog steeds bekend van Sonnema Berenburg. De oude fabriek staat nog steeds in Dokkum. Het pleintje voor de voormalige fabriek is naar Sonnema Sonnemapleintje genoemd.

In de negentiende eeuw ontstond een toenemend ruimtegebrek in Dokkum. Dit was te wijten aan de vestingwallen die groei naar buiten belemmerden, binnen het schootsveld van de kanonnen op de bastions mocht namelijk niet gebouwd worden. Alle nieuwbouw werd in de binnenstad opgepropt, wat leidde tot het verlies van vele oude historische gebouwen. Gelukkig werd de binnenstad van Dokkum - als een van de eerste plaatsen in Nederland - in 1974 uitgeroepen tot beschermd stadsgezicht.

Lang geleden stopte er een trein in Dokkum, het Dokkumer lokaaltje. De passagiersdienst is al voor de oorlog opgeheven, het goederenvervoer pas halverwege jaren 70.

Bron: wikipedia

 

Wapen van Dokkum

" Van lazuur beladen met 3 sterren van goud. geplaatst 1 en 2, verzeld van boven van een omgekeerde liggende halve maan van zilver. Het schild gedekt met een goude kroon."

NB : de kroon heeft 5 bladeren.

Wapen van Dokkum

Oorsprong/verklaring :
Bij de aanvraag van het wapen in 1815 werd het wapen met de maan en de sterren aangevraagd, gedekt door een aanziende helm, met als helmteken drie veren, met op de middelste de maan met één ster, en op beide andere eveneens een ster. Rondom het schild helmkleden. Dit wapen is afgeleid van een in 1582 geslagen gedenkpenning, geslagen ter gelegenheid van de vernieuwde vestingwerken.

De burgemeester gaf bij zijn aanvraag als verklaring dat het wapen van oudsher bestond uit drie sterren, die echter na de kruistochten als teken van overwinning vermeerderd werden met de maan. De inwoners van Dokkum zouden zich bij de kruistochten onderscheiden hebben. De burgemeester beriep zich daarbij op een tweetal wandschilderingen in de vroegere vroedschapszaal in het gemeentehuis, ontworpen in 1763. Op de ene schildering wordt het wapen zonder de maan voorgesteld, terwijl in op de tweede schildering de stedemaagd van Dokkum wordt afgebeeld. Zij leunt op een schild met het wapen met sterren en maan, het schild gehouden door twee leeuwen. Het verhaal van de wapenvermeerdering wordt gretig naverteld door Van der Laars (1924) en Sierksma (1962). Enig historisch bewijs voor een wapenvermeerdering, of de bijzondere rol van Dokkum, of Dokkumers, tijdens de kruistochten is niet aanwezig.

De oude stadszegels van Dokkum geven het wapen niet weer. Uit 1491 zijn twee verschillende zegelafdrukken bekend. Waarschijnlijk dateren de zegels uit het begin der 15e of eind 14e eeuw. Beide zegels vertonen een kerkgebouw. Het ene, waarschijnlijk het oudste, geeft een Romaanse kerk met één toren, de andere een meer Gothische kerk met twee torens. Bij beide zegels wordt de kerk vergezeld van een maan, een zon en 12 resp. 9 sterren. Onder de kerk zouden nog stenen en de schedel van Bonifatius te zien zijn.

De zon, maan en 12 sterren komen uit Openbaringen 12:1. Hierin wordt een verschijning van Maria beschreven : '... namelijk een vrouw bekleed met de zon, en de maan was onder hare voeten en op haar hoofd een kroon van 12 sterren.'. De Maria verering was in de Middeleeuwen zeer sterk verbreid in Friesland. Overigens gebruikte de Ned. Hervormde kerk te Dokkum lange tijd een zegel met een afbeelding van dezelfde verschijning.

De vermindering met 3 sterren in het tweede zegel is maar schijn, aangezien op het tegenzegel (eveneens uit 1491) de drie resterende sterren te zien zijn. Deze staan op een schild, onder een maan, dwz als het stadswapen. Het wapen wordt vergezeld van de letters C.D. (civitas doccumensis).

Op het derde grootzegel, daterend rond 1600, is de voorstelling van de kerk weer moderner, maar is het aantal sterren teruggebracht tot 3, links de maan en rechts de zon. Waarschijnlijk heeft met nu de voorstelling aangepast aan het stadswapen.

In 1999 werd op een veldje bij Heiligerlee een onbekende munt gevonden, die later afkomstig bleek te zijn uit Dokkum. Deze munt, de enige munt die van Dokkum bekend is, vertoonde aan de ene zijde een adelaar, met een klein schildje. Dit schildje vertoonde een gedeeld veld, met links een maan en rechts een zon. De munt kon rond 1430 worden gedateerd aan de hand van munten uit andere steden. Dit wapen is dus duidelijk anders dan het later in de 15e eeuw gebruikte wapen op het tegenzegel van de stad. Of dit het echte stadswapen was aan het begin van de 15e eeuw, en waarom het wapen gewijzigd is, is vooralsnog onbekend.

In het midden der vorige eeuw werd er door de bewerkers van het Stamboek der Friese Adel nog een andere oorsprong voor het wapen gegeven. Zij noemen het wapen als onderdeel van het wapen van het geslacht Bootsma. Zij zouden het wapen overgenomen hebben van Offe Riemersma, een medestander van Karel van Bourgondië. De stad zou zijn wapen overgenomen hebben, analoog aan bijvoorbeeld Sneek. Deze Offe Riemersma leefde echter veel later dan het verschijnen van het wapen als tegenzegel en het dus eerder andersom, hij nam het stadswapen op.

Bron: www.ngw.nl

 

 

 

 

 

 


Aalsum

Aldterp

Anjum

Betterwird

Bollingawier

Bornwird

Bornwirdhuizen

Brantgum

Dijkshorne

Dokkumer Nieuwe Zijlen

Drieboerehuizen

Ee

Eilanderbult

Engwierum

Ezumazijl

Foudgum

Groot Midhuizen

Hantum

Hantumerhoek

Hantumeruitburen

Hantumhuizen

Hiaure

Holwerd

Iewier

Jouswier

Klein Midhuizen

Kletterbuurt

Lioessens

Metslawier

Moddergat

Morra

Mounebuorren

Nes

Niawier

Nieuwland

Oosternijkerk

Oostmahorn

Oostrum

Paesens

Raard

Reidswal

Steenvak

Stiem

't Schoor

Teerd

Teijeburen

Ternaard

Tibma

Tilburen

Vijfhuizen

Visbuurt

Waaxens

Wetsens

Wie

Wierum


 
             
Copyright © 2006 Friesland digitaal