Nijefurd in beeld

 

Welkom in Nijefurd

De gemeente Nijefurd is ontstaan na de herindeling van 1984.

De gemeente Nijefurd is ontstaan per 1 januari 1984 door een fusie van vier gemeenten. De gemeente Workum, de gemeente Stavoren, de gemeente Hindeloopen en een gedeelte van de gemeente Hemelumer Oldeferd gingen samen. Nijefurd betekent nieuw rechtsgebied.

De gemeente Nijefurd is 28.988 hectare groot.

Bron: gemeente Nijefurd

Hemelumer Oldeferd en Noordwolde


Over de vroegste geschiedenis is niet veel bekend. Aannemelijk is hoogstens dat de prehistorische bewoners van Gaasterland ook de pleistocene hoogten van Hemelumer Oldeferd hebben gekend. Pas voor de 10e en 12e eeuw weten we zeker dat hier dorpen waren. Visserij en vogeljacht in meren en moerassen, hooiwinning op de lage gronden en akkerbouw op de zandige gaasten vormden de middelen van bestaan. De sterke versnippering van de gronden en de zeer kleine bedrijven, kunnen waarschijnlijk worden verklaard uit de combinatie van wel en niet agrarisch bestaan. Politiek werd de historie van de grietenij mee bepaald door het vlakbij gelegen Stavoren. Dit belangrijke scheepvaartcentrum was afwisselend doelwit en bolwerk van de Hollandse machtsuitbreiding. De slag bij Warns in 1345 was een poging van de Hollandse graaf om Stavoren in de rug aan te vallen. Het waren de landlieden die daar een grote overwinning haalden. Omstreeks 1400 was de schans bij Molkwerum een Friese bedreiging van de Hollanders in Stavoren. Hemelum en Koudum speelden een rol door hun positie en de aanwezigheid van de plaatselijke geslachten Galama en Epema. Het Spijker (Blokhuis) in Hemelum werd na eindeloze twisten geslecht. Het klooster in Hemelum, onder St. Odulphus van Stavoren, droeg door innerlijke moeilijkheden niet bij tot de rust in dit gebied. Een ramp was de plundering van Koudum door de Zwarte Hoop in 1515.
In de 17e en 18e eeuw namen Koudum, Molkwerum, Warns en Elahuizen deel aan de zeevaart waarin Hindeloopen de plaats van Stavoren had ingenomen. Naast eigen vaart hadden de bewoners van deze plaatsen aandeel in de Hindeloper scheepvaart door het leveren van manschappen. Na 1800 verdween dit bedrijf snel. Het agrarisch bestaan werd het belangrijkste. Landaanwinning vond plaats in de 17e eeuw door de droogmaking van de Staverse Meer en in de 19e eeuw door de drooglegging van Flait en Haanmeer. De Grote Noordwolder (Veen)polder maakte na 1835 het land aan de oostzijde van de Fluessen produktiever.

Hindeloopen


Het 'Friese Venetië' is een van de 'villa mortes' aan de vroegere Zuiderzee. Hindeloopen was vroeger een gesloten gemeenschap met een eigen cultuur, volkskunst en taal. De stad was al in de Middeleeuwen een bloeiende handelsplaats, die in de Hanze was opgenomen en waar St. Gertrudis, de patrones van de schippers, vereerd werd. Het was echter een stad-zonder-schippers, zoals op oude kaarten duidelijk is te zien. Hindeloopen was in de Gouden Eeuw een randgemeente van Amsterdam. Waarschijnlijk was dat ook eerder het geval. Na het verval van Stavoren kwam Holland naar voren en tegelijk daarmee Hindeloopen, dat vooral in de 17e en 18e eeuw een periode van bloei kende. De schepen werden vaak aan de Zaan gebouwd en lagen in de winter in Amsterdam. In de 17e eeuw werden de kerk en het raadhuis herbouwd. De kleuren van Hindeloopen herinneren zowel aan Noorwegen als aan Voor-Indië, waar Amsterdam ook mee handelde. Blijkbaar had de stad weinig contact met het Friese achterland. Zo kon er een eigen cultuur en taal gaan leven. Eind 18e eeuw begon het verval, dat door de Franse tijd werd versneld. Veel arme families gingen naar Amsterdam. Pas in de 19e eeuw werd Hindeloopen een stadje. Typisch voor Hindeloopen is dat zeevaart en veehouderij lang gecombineerd werden en het grondbezit gemeenschappelijk was.

Stavoren


Stavoren is ontstaan vlakbij het klooster van St. Odulf aan de Vliestroom. In 991 was het al belangrijk genoeg voor de Noormannen. In de 17 keuren was het het eindpunt van een van de vrije landwegen. De Brunonen sloegen er munten en van hen is dan ook het stadsrecht afkomstig dat in 1118 door Heinrich V bevestigd werd en dat onder andere afschaffing van het gerechtelijk tweegevecht inhield. Stavoren dreef handel op de Oostzee en de Rijn en deelde als enige Friese stad in het Ommelandervaardersprivilege (1251). Het was een concurrent van Bremen in Noorwegen en stuurde zijn schepen naar Engeland, Holland en allerlei Zuiderzeesteden en had een 'vitte' op Skanor in Zuid-Zweden. Het deed mee aan sommige Hanze-oorlogen en werd ca. 1385 lid van de Hanze. Politiek schikte Stavoren zich meestal in de Hollandse aansprakelijkheid zonder de banden met het achterland te verbreken, totdat Albrecht van Beieren die breuk forceerde. Focko Ukena veroverde Stavoren voor de vetkopers, na hem kwam Jan van Beieren. Na hem werd Stavoren in de as gelegd en opnieuw opgebouwd. De scheepvaart bleef belangrijk. In 1557 hoorde een derde van de Friese Sontvaarders in Stavoren thuis. In 1572 bezetten de Geuzen de stad. Na het verraad van Rennenberg hield Rienk van Dekama Stavoren voor de koning bezet. In de 17e en 18e eeuw kende Stavoren een redelijke bloei door de zeevaart en ook als havenstad. Omstreeks 1800 hield de scheepvaart op en Stavoren hield alleen de oversteek naar Enkhuizen, die in 1863 werd vastgelegd in een spoorlijn.

Workum
De aanwezigheid van een zeer oud West-Workum is legendarisch, hoewel niet onmogelijk. In de 14e eeuw was Workum een stadje aan de uitwatering en vaarweg Vliet-Wymerts. Evenals Stavoren en Hindeloopen ontwikkelde Workum een aanzienlijke Oostzeehandel en was het welvarend. In de 15e eeuw werden er munten geslagen. In de strijd tussen de Schieringers en Vetkopers speelde Workum een grote rol. Als invalspoort voor de Hollanders en als roofnest deed het van zich spreken. Bekend zijn de plundering van de Zwarte Hoop in 1514-1515 en de door Grote Pier van Workum ondernomen zeeoorlog. De hoge toren van Workum speelde hierbij een rol. Workum was geen versterkte stad. Het was wel omgeven door grachten (Diepe en Droge Dolte). De rust onder de Bourgondiërs en later onder de Republiek bevorderde de welvaart van het platteland. Ontwatering en ontginning vonden plaats. In Heidenschap lag voor de reformatie het voor 1535 verdwenen Sint-Ursulaklooster van kartuizers. In de stad was een klooster Mariënakker. De zee- en binnenvisserij bloeiden. Palingvangst en -handel gaven Workum, evenals Gaastmeer en Heeg een belangrijke bestaansbron. Tot 1914 voeren de palingaken naar de speciale ligplaats in Londen.

(bron: Encyclopedie van Friesland)

Wapen van Nijefurd

"Doorsneden van goud en keel; een hartschild in drieën doorsneden van sinopel, azuur en sabel met op elk gedeelte een muurkroon van 3 bastions van goud, gevoerd van keel. Het schild gedekt met een gouden kroon van 3 bladeren en 2x3 parels."

Wapen van Nijefurd

Oorsprong/verklaring :
Het hoofdschild is het wapen van het land van Stavoren(zie aldaar en bij Hemelumer Oldeferd). Het hartschild is het wapen van Hemelumer Oldeferd met daarop 3 muurkronen als symbolen voor de drie steden in de gemeente (Workum, Hindeloopenen Stavoren).

 

 

Bovenburen
De Hel
Galamadammen
Grote Wiske
Hemelum
It Heidenskip

Hindeloopen

Kleine Wiske
Koudum
Laaksum
Nijbuorren
Nijhuizum
Scharl
Stavoren
Trophorne
Warns
Workum

 



 
             
Copyright © 2006 Friesland digitaal